Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi

Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla başlayacak olan Kurtuluş Savaşı Hazırlık Döneminin “Genelgeler ve Kongreler” dönemi sırasıyla şu şekilde gerçekleşmiştir:
Havza Genelgesi(28 Mayıs 1919)
  Atatürk’ün Samsun’un Havza ilçesinde Türk Milletine ilk seslenişidir.Bu genelge ile Türk milletinde işgallere karşı “milli bilinc” in uyandırılması amaçlanmıştır.Bu genelgede ele alınan önemli konular şunlardır:
1.İşgaller yurt genelinde protesto edilecek ve mitingler düzenlenecektir.Bu mitinglerde İtilaf Devletleri ve İstanbul Hükümeti protesto edilecektir.
2.Düzenlenen mitinglerde Hristiyan halka karşı herhangi bir saldırı girişiminde bulunulmayacaktır.(Bu maddedeki temel amaç; İtilaf Devletlerinin Mondros Ateşkes Antlaşmasının 7. maddesini bahane ederek yurdu işgal etmelerini önlemektir.)
  Havza Genelgesi’nden sonra yurt genelinde işgalciler ve İstanbul Hükümeti protesto edilmiştir.Mitingler düzenlenmiş ve Türk Milletinde milli şuur uyanmaya başlamıştır.Bu nedenle Havza Genelgesi amacına ulaşmıştır.
Amasya Genelgesi(22 Haziran 1919)
  Mustafa Kemal Atatürk’ün Amasya’ya geçmesiyle burada hazırlanan milli mücadelenin tüm planlarının yapıldığı en önemli genelgedir.Bu genelgede hazırlanan önemli maddeler şu şekildedir:
1
.Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.
Yorumu:Bu madde ileride yapılacak Kurtuluş savaşının gerekçesini oluşturmuştur.
2
.Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
Yorumu:Bu madde ileride yapılacak Kurtuluş savaşının amacını ve yöntemini oluşturmuştur.Ayrıca “milletin azim ve kararı” derken resmen olmasa da ilk kez ulusal egemenlikten bahsedilmiştir.
3
.Milletin haklarını korumak amacıyla her türlü etki ve denetimden uzak milli bir heyet oluşturulacaktır.
Yorumu:Amasya genelgesinde kurulması planlanan ve Erzurum kongresinde resmen kurulacak olan Temsil Heyetine işaret edilmiştir.
4
.İstanbul Hükümeti üzerine düşen görevi yerine getirememektedir.Bu durum milletimizi yok sayma anlamına gelmektedir.
Yorumu:Hiçbir şekilde İstanbul Hükümetine güvenilmediği vurgulanmıştır.
5
.İleride Erzurum ve Sivas’ta kongreler tertipleneceği kararı alınmıştır.
  Amasya Genelgesi yayımlandıktan sonra Osmanlı Devleti Atatürk’ün görevden alındığını bölge valilerine bildirmiştir.Atatürk de buna karşılık Osmanlı Devletine ait bütün görevlerinden istifa etmiştir.Bundan böyle Atatürk milli mücadeleyi Sakarya savaşına kadar sivil bir vatandaş olarak yönlendirecektir.
Erzurum Kongresi(23 Temmuz-7 Ağustos 1919)
  Erzurum Kongresi doğu illeri için yapılması planlanan bir kongreydi.Buradaki amaç Ermeni tehlikesine karşı doğu illerinde önlem almaktı.Yani toplanış amacı bölgeseldir.Ancak aldığı kararlara bakacak olursak tüm yurtla ilgili kararlar aldığı için ulusal bir kongredir.Ayrıca Erzurum kongresi bir çok özelliğiyle milli mücadelemizde bazı ilkleri olan bir kongredir.Alınan önemli kararlar şunlardır:
1
.Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür,parçalanamaz.
Yorumu:Bu madde Erzurum kongresinin ulusal bir kongre olduğunu göstermesi açısından önemlidir.İlk defa “milli sınırlar” ifadesinden bahsedilmiştir.Bu karar ileride Misakı Milli içerisinde de geçecektir.Türk yurdunun bir bütün olduğu dağılmasına ve parçalanmasına müsade edilmeyeceğinin altı bu kararla çizilmiştir.
2
.İstanbul Hükümeti vatanın bağımsızlığını sağlayamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır.Bu hükümetin üyeleri milli kongre tarafından seçilecektir.
Yorumu:İlk defa hükümet kurulması derken yeni bir devletin kurulması fikrinden bahsedilmiştir.
3
.Her türlü yabancı işgaline karşı millet bütün gücüyle karşı koyacaktır.
Yorumu:Her türlü işgale karşı milletin birlik ve beraberlik içinde tek vücut olması istenmiştir.
4
.Hristiyanlara siyasi ve sosyal dengemizi bozacak hiçbir ayrıcalık verilemez.
Yorumu:Osmanlı Devleti’nin Islahat fermanında geniş haklar verip büyük bir hata yaptığı azınlıkların geniş haklara kavuşup bölücü faaliyetler içerisine girmesi engellenmeye çalışılmıştır.
5
.Manda ve himaye fikri reddedilmiştir.
Yorumu:Hiçbir devletin koruyuculuğu altına girilmeyeceği açıkça vurgulanmıştır.Amaç tam bağımsızlıktır.
6
.Kuvayı Milliye’yi etkili, milli iradeyi egemen kılmak esastır.
Yorumu:Türk milletinden Kuvayı Milliye’ye destek verilmesi istenirken, “milli irade” diyerek açıkça ve resmen ilk defa ulusal egemenlikten bahsedilmiştir.
  Erzurum Kongresi ile birlikte ulusal kurtuluş savaşının programı resmen hazırlanmıştır.Böylelikle Sivas kongresi’nin yükü hafiflemiş olacaktır.Ayrıca Erzurum kongresinde Temsil Heyeti resmen oluşturulmuş ve başkan olarak da Mustafa Kemal seçilmiştir.
Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri(26-30 Temmuz 1919-16-25 Ağustos 1919)
  Bu kongreler toplanış amacı açısından da aldığı kararlar açısından da bölgesel kongrelerdir.Atatürk’ün katılmadığı bir kongredir.Amaç Batı Anadoluda ilerlemeye başlayan Yunan işgaline karşı bölgede alınmak istenen önlemlerle ilgilidir.Askerden kaçanların cezalandırılacağı bildirilmiş ve bölgede Yunan işgaline karşı seferberlik kararının alındığı duyurulmuştur.Bu kongrede ulusal kararlar alınamamıştır.Tamamen bölgesel içerikli kararlar mevcuttur.Ayrıca bu kongrelere katılan kişiler her ne kadar milli mücadele yanlısı olsalar da genellikle padişaha bağlı kişilerdir.Bu yüzden ulusal egemenlik kavramından biraz uzaktırlar.Ancak tüm bunlara rağmen yine de Yunan işgaline karşı bölgede “Batı cephesi” nin kurulması kararlaştırılmıştır.
Sivas Kongresi(4-11 Eylül 1919)
  Sivas kongresi’nde genellikle Amasya genelgesi ve Erzurum kongresinde benimsenen kararların aynen alındığını görmekteyiz.Bu kongre gizlilik içerisinde yapılmaya çalışılmıştır.İstanbul hükümetinin başında bulunan Damat Ferit, kongrenin çalışmalarını engellemeye çalışsa da bunda başarılı olamamıştır.Kongrede alınan kararlar şunlardır:
1.
Milli sınırlar içerisinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
2
.Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedilmiştir.
Yorumu:İlk defa Erzurum kongresinde reddedilen Mandacılık fikri Sivas kongresi’nde kesin ifadesi kullanılarak bir daha karşımıza gelmemek üzere reddedilmiştir.Amaç yine tam bağımsızlıktır.
3
.Yurtta dağınık halde bulunan direniş cemiyetlerinin tamamı “Anadolu ve Rumeli Müdafai Hukuk Cemiyeti” adı altında birleştirilmiştir.”
Yorumu:Bu madde ile ulaşılmak istenen amaç; emirlerin tek bir merkezden çıkmasını sağlamak ve ulusal birliği sağlamaktır.
4
.Gayrimüslimlere siyasi ve sosyal dengemizi bozacak hiçbir ayrıcalık verilemez.
Yorumu:Azınlıkların olumsuz faaliyetlerine kesinlikle müsade edilmeyeceğinin altı bir kez daha çizilmiştir.
5
.Temsil heyetinin yetkileri bütün yurdu kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
  Sivas kongresi gerek toplanış amacı yönünden gerekse aldığı kararlar açısından tamamen ulusal bir kongredir.Bu kongrenin yayımlanmasından sonra İstanbul’daki Damat Ferit Hükümeti istifa etmek zorunda kalmıştır.Böylelikle milli mücadele yanlılarının gücü ve otoritesi daha da artmıştır.
NOT:Bu yazı hiçbir kaynaktan alıntı değildir.Amacımız hiçbir şekilde ticari bir kar elde etmeye yönelik değildir.Bizim amacımız sevgili öğrencilerimize İnkılap Tarihi dersleri konusunda yardımcı olmaktır.Dolayısıyla öğrencilerimizin bu yazının  bilgisayar çıktısını alıp çoğaltmalarında hiçbir sakınca yoktur.

Yorum Yaz